مهر و زرتشت

ظهور زرتشت و گسترش ایین او در میان ایرانیان موجب شد که از ارزش و اهمیت مهر کاسته شود. زرتشت برای آنکه مردم را از پرستش خدایان متعدد باز دارد و انها را به یکتا پرستی وادار سازد از اعتبار خدایان باستانی کاست و مردم را به ستایش تنها یک خدا (اهوره مزدا) ترغیب کرد. اما پیروان دین کهن مهری با این اندیشه مخالفت شدید ورزیدند و به مبارزه با زرتشت پرداختند تا جایی که زرتشت موفق به از بین بردن کامل آن نشد بلکه تنها با بعضی از مراسم مهر پرستان چون فدیه کردن گاو و استفاده از نوشابه ای که از اختلاط خون گاو قربانی شده و شیره ی گیاه هوم به دست می آمد و بنا به اعتقاد مهریان نیروی جاودانی به نوشنده ی آن می بخشید ، مخالفت ورزید. سپس پیروان روحانی زرتشت ،مهر را به عنوان دانا ترین ایزد در دین خود پذیرفتند و او را مظهر نیکی محسوب کردند. البته در آیین زرتشت مهر را در رده ی پایین تر از اهوره مزدا قرار دادند و او را ایزدی دانستند که از آفرینش اهوره مزدا پاسداری میکند.

چند اصطلاح

مهریان برای آنکه غارها و معابد خود را روشن نگهدارند شمع می افروختند. سنت شمع روشن کردن در جاهای مقدس مانند مساجد و کلیسا ها از آیین مهر باقی مانده است. اصطلاح ( به همین سوی چراغ قسم ) نیز از آیین مهر باقی مانده است، این اصطلاح در عامه به معنای سوگند راست و بی غش و نص صریح ، یادآور هم پیمانی با مهر است، که خود روشنی بکر و بی آلایش است

 (کلاغ) نزد مردم به خوش خبری و پیام آوری معروف است ،اوست که فرمان قربانی کردن گاو را از جانب سل به مهر میرساند و این خبر نیکی بود زیرا مهر با قربانی کردن گاو به جهان زندگی می بخشد.

اصطلاح ( یار غار) نیز از آیین مهر است . مهر چون برای به جای اوردن نیایش های آیینی خود در گروه های کوچک در غارها جمع می شدند، یکدیگر را (یار غار) می خواندند. این اصطلاح از آن زمان برای ایرانیان به یادگار مانده است .

دو اصطلاح ( فلان کس شیر شده ) یا ( فلانی برای ما شیر شده )نیز از ایین مهر باقی مانده است. از مراتب هفتگانه ی مهری مرتبه ی چهارم به نام  (شیر) است و فردی که به این مقام میرسد باید از نظر نیرو و توان در میان دیگران قدرتمندترین باشد. مرتبه ی شیر، اولین مرتبه ی معنوی از مراتب آیین مهر است و آن کس که به این مرتبه رسیده باشد باید روح و جسمش تربیت شده باشد.

اصطلاح (مستی و راستی) نیز متعلق به مهر است. مهریان مردمی میخواره بودند و معتقد بودند افراد در زمان مستی از خود بی خود می شوند و عنان از دست داده و چهره واقعی خود را نشان می دهند و به راستگویی میپردازند.